image

Misdirection ve İletişimdeki Rolü

Ahmet Hatun

İletişim bireyler arasındaki köprünün diğer adıdır. Bu köprüdeki sağlam her bacak iletişimdeki kusursuzluk için de önemlidir. Bireylerin birbirine iletmek istedikleri mesajlar bir köprünün bacağı gibi birkaç unsur üzerinde yerleşmiş etmenlerden oluşur. Mesaj bu köprüden geçerken alıcı, verici, mesajın iletim yolu gibi unsurlara bağlı şekilde ilerler. Ancak sağlıklı öğeler ile iletilen mesajlar; sağlıklı şekilde ilerler ve alıcıya en az kayıpla ulaşabilir.


İletişimin toplumsal yaşamda ne kadar önemli olduğunu herkes bilir. İletişim toplu yaşamın olmazsa olmazıdır. Savaşlardan barışa mutluluktan yardımlaşmaya kadar birbirinden bağımsız toplumsal her dinamik iletişimin sonucu gelişir büyür ya da ilerler. Birbirine bağımlı neredeyse her değişkene ortak bir zemin sağlar.

İnsanlar konuşa konuşa deyiminin içindeki konuşmaya atıftır iletişim. Bu iletişim gücü fazla olan her birey toplumsal arenada ekonomik, sosyal ve bireysel saygı anlamında güç kazanacak ve söz sahibi olacaktır. Bu iletişim gücü bu unsurlara sahip olmakla artacak ve güçlenecektir. Bu güç bireyin diğer bireylere ne yiyeceğini (migros, mcdonalds vs..) ne giyeceğini (Moda .. vs.) nasıl eğleneceklerini (Festivaller, Sinema, Hollywood vs.)  ve dahi nasıl yaşayabileceklerini (Kültür, Düğün vs.) söyleyebilme kuvveti kazandıracaktır. Bu kontrol yeteneği duruma göre asalak, mutual ya da erdemli bir amaca hizmet etmek için kullanılabilir.

Sonuç olarak iletişim çok güçlü bir silahtır ve hayatın her alanına ancak iletişimi ve insan fizyolojisine hakim olan biri bu silah ile müdahale edebilir, düşünceleri manipüle edebilir.

Hatta alışkanlıkları değiştirip ihtiyaç olmayan bir şeyi hayat kurtarıcı gibi gösterilebilir. İşte bu duruma yani zihinsel düşünce manipülasyonuna biz “misdirection” diyoruz.

 

Misdirection ve İletişimdeki Bazı Yöntemler


Ne kadar çok tercihimiz var değil mi?.

Bu tercihleri yaparken beynimiz çok yorulur gerçekte basitmiş gibi görünen bu eylem aslında beyinde oluşturulması gereken binlerce yeni hücre demektir. Bu durumda beyin bilinçlilik hali içerisindedir ve biyolojik bu süreç yavaş işler. Aynı zamanda yeni bir öğrenme gerçekleşir. Eğer beyin tercih yapamaz halde ise yada olgu hakkında karar verecek herhangi bir argümente sahip değil ise bir kararsızlık haline girer ve herhangi bir tercih için bilinçaltı mekanizmalarını çalıştırır. Bu mekanizma geçmiş kararların olduğu bilgi içeren tüm hatıraları tarar ve en uygun kararı verir. Bu işlem bilinçlilik halinden farklıdır ve milyon oranında daha hızlıdır. Bu o kadar önemli bir farktır ki bazen hayat kurtarır.

Yani kararsızlık durumuna en pratik çözümü üreten bir mekanizma çalışır. Olağan kabul edilmiş yargılar üzerinde ve otomatikleşmiş öğrenmelerin her biri bilincin dışında bu mekanizma ile beyincik, hipofiz bezi ve omurilik soğanının kontrolünde işletilir.

Basit bir örnek verecek olursak. Telefonla konuşan bir birey hem konuşup hem yürüyor ise bilinç konuşma işleminin özünü gerçekleştirirken yürüme ve diğer tüm refleksleri bilinçaltı mekanizma yürütür. Performansa dönüşmüş olan yürüme ve el kol koordinasyonu bilinç dışında otomatik yapılır. Bir kararsızlık haline en uygun çözümü üreterek işleyişi devam ettirir. Böylece beyin çoğu durumda kendini By-Pass eder. Böylece beyin asıl işi olan düşünme ve analiz etme yeni yollar üretme gibi kararları verebilir.

Bir futbolcu topa vururken hesap yapmaz yine bilinçaltı mekanizmanın çok hızlı ve refleksif işleyişinin bir sonucu olarak hareket eder. Bu eylemi bilinç ile gerçekleştirmiş olsaydık büyük ihtimalle her vuruşun şiddetini karşı oyuncuların stres durumunu dahi hesaplamak isteyecektik ki bu o durumda zaman kaybettirici olacaktı. İşte bu tür hızlı eylem ve karar gerektiren durumları bilinçaltı mekanizmaları ile hızlı bir şekilde çözeriz. Topa vururuz o da gol olur. İyi şoför araba kullanırken vitese bakmaz, iyi döner ustası eti keserken kalınlığını düşünmez, iyi bir aşçı soğanı görmeden soyar vs. Bu işlemler bilinçaltı karar mekanizması ile yürütüldüğü için şoförü, ustayı, ya da aşçıyı zihinsel olarak yormayacaktır.

Bu özellik sadece insana özgü olmamakla beraber manipüle edilebilir.

Bilinç ile bilinçaltı arasında işlevsel farklılıklar vardır.

  1. Bilinç hesap yaparken bilinçaltı eski kararları uygular.
  2. Bilinç saniyede 60 impuls işlem yaparken bilinçaltı düzeyde saniyede 1000000 impuls gibi muazzam bir hızda işlem yürütülmektedir.
  3. Bilinç yeni hücre oluşturarak biyolojik bir oluşum gerçekleştirirken bilinçaltı bunu beynin ilişkisel ağı üzerinden yürütür.
  4. Bilinç kişisel güdü ile aktifleşirken, bilinçaltı hormonal düzeyde otomatik olarak tetiklenir.
  5. Bilinçli düzeyde kalmak aşırı fosfor tüketimine ihtiyaç duyduğundan zordur. Bilinçaltı düzeyinde işlem yapmak zihinsel olarak zahmetsiz ve kolaydır. Dinlenme hali bilinçaltının en aktif olduğu süreçtir.
  6. Bilinç dikkat, yoğunlaşma ve nokta süreçleri esas alırken; bilinçaltı filtreleme, süreç kıyaslama, ekoik ve ikonik belleğe müdahale işlemlerini gerçekleştirir.
  7. Bilinç uzun süreli belleğe kayıt sürecinde aktifken, bilinçaltı kısa süreli bellek sürecinde aktiftir.
  8. Bilinç beynin frontal bölgesinde aktiflik sağlarken, bilinçaltı beyincik, hipofiz bezi ve omurilik soğanı ile üçlü bir işlem ağı içerisinde aktiflik sağlar.

İşte bunun gibi insan beyni kararsızlık durumunda bilinçlilik düzeyinden bilinçaltı durumuna geçer. Hızlıca belleklere başvurur. Geçmiş kararları baz alarak bir sonuç üretir. Bu sonuç o ana dair reflekslerinde kaynağıdır.

Örneğin; Size doğru bir arabanın hızlı bir şekilde yaklaştığını düşünün, beyin bu durumda yeterli argümente sahip olmadığı için ne yapacağını bilemeyecek ve bu eylemi daha hızlı gerçekleştirecek olan bilinçaltı mekanizma devreye girecektir. Bilinçaltı araçla ilgili bellek taraması ve kıyaslama işlemleri sonucu bizi motor refleksleri düzeyinde sağa sola, ileri veya geri kaçma eğilimi gerçekleştirecek.

Eğer bu işi bilinçli bir düzeyde yapmaya çalışsa idik, arabanın hızını sürücünün durumunu ya da memleketini bile analiz edip ona göre karar vermek isteyecekti. Bu durum bilinçli düzeyde uzun zaman anlamına geldiği için büyük ihtimalle karar veremeden araç bize çarpacaktı. Bu hızlı mekanizma eski kararları sorgulamaz sadece en faydalı kararı seçmeye göre sistemli bir işleyiş ile tercih yapmamızı sağlar. Bu durum bazen bizim aslında sonucu değiştirmeyen tercihlerimizde sebebidir.

İşte referans alınan videoda illüzyonistler bizden bir tercih yapmamızı istediğinde biz hangi tercihi yaparsak yapalım sonuçta değişen bir şey olmayacak ve sayma yöntemine göre tercihimiz yönlendirilmiş olacaktır. Tercihi aslında yapmış olan bizim yerimize illüzyonistti.

Bu durumun genel sebebi bizden bir tercih yapmamızın istenmesidir. Kararsız bu durum bilinçaltı mekanizması tarafından üstlenilir. Bu da illüzyonistin yapmış olacağı ön yönlendirmelere (Misdirection) açık olmamız anlamına gelir. Bu hipnoz halinden farksızdır.

Bir örnekle ne demek istediğimi daha net izah edeceğim.

Size 1 ila 10 arasında bir sayı seçmenizi söylesem, hemen kararsız bir duruma geçersiniz. Öncesinde size söylenecek şu “ Şimdi seçeceğin bu sayıyı bilemezsem ayvayı yedim” cümlesini kurarsam bilinçaltı mekanizmanız bu kararsız durumu ortadan kaldırmak için en yakından uzağa kendisine nirengi olacak doneler bulmak için bir arama gerçekleştirecek ve en yeni duyduğu bu son cümle içerisinde geçen “yedi” kelimesinden yola çıkarak kurduğu ilişki neticesinde 7 rakamını seçme eğilimine girecektir. Bu durumda ben sizi yönlendirmiş olacak aslında yapmadığınız bir tercihi siz yapmış gibi göstereceğim.

İlluzyonların nerede ise tamamı misdirection üzerine kurgulanır.

Siz her şeyi rastgele ya da olağan olduğu üzerine kurgulanmış bir sahnenin sizi yönlendirdiği yere bakacaksınız. Kullanılan malzemeden tutun da asistanın kendisi, elbisesi ve hareketleri dahil özenle ayarlanıp beklentimizin dışında bir şov gördüğünüz bir şov gördüğünüz için şaşırırsınız. İlluzyon misdirection a ait yöntemlerden çoğunu özel olarak kullanan bir alandır.

Size imkânsız gelen seçenekleri çoktan elediğiniz için, şov onun dışında başka sebepler üzerine dikkat çeker yani odaktan uzaklaşırsınız. Bir kağıt, resim yada sizin seçeceğiniz nesneyi bir illüzyonist sizin tercihinizi tahmin ettiğini söylüyor ise aslında misdirection a maruz kaldınız demektir.

İşte bilinç kararsızlık durumlarını eski verilere dayanarak değerlendirmesini bilinçaltı düzeyde yapmasından kaynaklanmaktadır.

Alışveriş sektöründen bir örnek verecek olursak; her alışverişte bir ürün tercihi yapmak zorundayız. Bu süreçte tercihimizi etkileyecek her ayrıntı bizim için önem kazanır. Ucuz olduğunu düşündüren her bir etiket bize alışverişi cazip kılacaktır. Sene boyunca 200 TL ye satılan bir ürün 400 TL üzerinden %50 indirim yaparak satıldığında aslında ürün aynı fiyata satılsa bile bizim için bu etiket çekici bir hal alır.

Göz hizasında tutulan ürünler aslında firmaların en çok kar ettikleri ve almamızı istedikleri ürünleridir. Sadece bu ürünlerin çabuk ulaşılabilmesi bile bir üst raftaki muadiline oranla daha tercih edilmesini sağlar. Bu da misdirectiona bir örnektir.

İnsan beyni çok hızlı çalışır. Ve ortak benzerlikleri olan kişileri kendine daha yakın hissetme eğilimindedir. Bu nedenle iyi bir pazarlamacı memleket, hastalık, meslek benzerlikleri gibi konuları öne sürerek tanıdıklık hissi doğuracak diyaloglarla ürün satışında tercih aşamasında yakınlık ilişkisi kurarak avantaj sağlayacaktır.

Mesela babasıyla iyi ilişkiler kuran ve babasına çok bağlı bir kızın, babası gibi giyinen ve kişilik olarak babasına benzeyen birini eş veya arkadaş olarak tercih etme olasılığı daha yüksektir.

Sevdiği kızla aynı kitabı okuyor olmak ilişkide artı bir durumdur.

Bu benzerlik ve ilişkisel yakınlığa dayalı tercih manipülasyonuna dayalı örnekler çok sayıda arttırılabilir. İnsan fizyolojisine, psikolojisine ve dahi zihinsel işleyişin kontrolünü sağlayacak her benzer özellik misdirection için bir yol sağlar.

  1. Kare ve Subliminal Telkin sinemadaki misdirection örnekleridir. Bir filmde 25. Kare içerisinde sığdırılmış bir “Cola İçi Popcorn Ye” mesajı bilinç düzeyinde farkedilmemesine rağmen bilinçaltı düzeyde değerlendirilmiş ve satışlar yüksek oranda arttırılabilmiştir. Cinsel objelerin gizlice bazı ürünlerle tümleşik veriliyor ve gösteriliyor olması cinsellikle gelen mutluluk olgusunu ürünle ilişkilendirmemize neden olacaktır. Bir otomobille beraber bikinili bir kadın fotosunun araç kadın ve cinsellik arasında ilişki kurmamızı amaçladığı kesindir. Bu misdirection türünün de örnekleri arttırılabilir.

Irak savaşında Kuranı Kerim yayınlarının altında daha düşük desibelde “Direnmek Faydasızdır” mesajı verilmiş, bilinç düzeyinde Kuranı Kerim dinlenirken, bilinçaltı düzeyde bu telkin isyanını engelleyip Amerikan işgalini kolaylaştırmıştır.

Sonuç olarak misdirection bir iletişim manipülasyonudur. Ve biz bu manipülasyona her gün maruz kalmaktayız. Reklam, sinema, kültür ve savunma gibi, sektörlerin her geçen gün bu yöntemleri kullanmaya devam edeceği ve ileride psikolojik savaşın en önemli unsuru olacağı görülmektedir.

Günün %5 i ve %10 u oranında bilinçli %90 oranında ise bilinçaltı düzeyde geçirdiğimiz göz önünde bulundurulursa ne kadar korumasız ve misdirectiona açık olduğumuz anlaşılır.

Bu manipülasyondan korunma yöntemi ise kararsızlık anlarında bile bilinçli argümanlara tutunarak bilinçlilik halini devam ettirecek ve sonuçlarını düşündürecek şekilde arttırdığımızda daha korumalı bir kişilik yapısı geliştirmektir.

Tam olarak korunmak mümkün değildir. Fakat bu insani zihinsel özellikler istendiğinde eğitim, kötü alışkanlıkların engellenmesi, değerlerin içselleştirilmesi, bireyin kendine geliştirmesine olanak sağlayacak şekilde kullanılabilir.


    Yazımızı Paylaşın;