image

İletişim Becerisi

Müjdat Gökçe

Günümüzde en çok kullanılan sözcüklerden biri hiç şüphesiz “iletişim”dir. İletişim çağı, iletişim becerileri, iletişimsizlik, etkili iletişim kurma, empati, ikna, anlama, anlaşma, dinleme, iletişim çatışması ve bunun gibi birçok kavram yaşamımızın her anında karşımıza çıkmaktadır. Günlük yaşamımızın içinde, sürekli bahsettiğimiz iletişim olgusunun, gerçek anlamda bilerek, başarıyla sürdüremediğimiz bir süreç olduğu da kaçınılmaz bir gerçektir.Günümüzde en çok kullanılan sözcüklerden biri hiç şüphesiz “iletişim”dir. İletişim çağı, iletişim becerileri, iletişimsizlik, etkili iletişim kurma, empati, ikna, anlama, anlaşma, dinleme, iletişim çatışması ve bunun gibi birçok kavram yaşamımızın her anında karşımıza çıkmaktadır. Günlük yaşamımızın içinde, sürekli bahsettiğimiz iletişim olgusunun, gerçek anlamda bilerek, başarıyla sürdüremediğimiz bir süreç olduğu da kaçınılmaz bir gerçektir.

İletişim insanlık tarihi kadar eski bir olgu. Mağara taşlarına çizilen şekiller, iletişimin varlığına verilebilecek en eski örnekler arasındadır. Bunun yanında duygu ve düşünceleri anlatmak için yapılan danslar, ateşle, dumanla, güvercinle haberleşmeler, hep iletişim için başvurulan yollar arasında yer almaktadır. Kısacası; iletişim her zaman var olmuştur ve var olacaktır.

İletişim becerisi kişiden karşı karşıya kaldığı olayla ilgili olası bakış açılarını ve tanımlamaları araştırmayı, soruşturmayı ve bütünleştirmeyi içerir.İletişim becerisi, saygıyı ve empatiyi temel alarak, duygu ve düşünceleri karşıdaki kişiye maske takmadan ‘ben dili’ ile iletebilme, etkili dinleyebilme, somut konuşarak uygun bir biçimde kendini açabilme, ‘ben’ savaşımı vermeden başkalarını küçük görmeden kendi haklarını koruyabilme, sözel mesajlarla sözel olmayan mesajlar arasında tutarlılık sağlayabilme biçiminde bireyin, karşısındaki kişilerle doyum verici ilişkiler kurabilmesini sağlayan ve başkalarından olumlu tepkileri getiren, bireyin toplum içinde yaşamasını kolaylaştıran “öğrenilmiş davranışlar” olarak tanımlanabilir.

İletişim hem özel yaşamdaki bir insanın hem kurumlarda çalışan yöneticinin/personelin hem de kurumların ta kendisinin varlıklarını sürdürme biçimlerinin bir ürünüdür. Ayrıca bu ürün (iletişim becerisi, iletişim yaklaşımları) hem günlük yaşamda hem de iş yaşamında meydana gelen her türlü gelişmeden ve değişimden kolayca etkilenen bir olgudur. İletişim hem bireysel bir kişilik olan insanlara, hem de tüzel bir kişilik olan kurumlara özgü bir olgudur. Diğer bir deyişle, iletişim hem insanların hem de kurumların günlerini mutlu ve huzurlu geçirebilmeleri için gerekli olan bir beceridir.
İletişim, insanın ana rahmine ilk düştüğü andan itibaren sahip olduğu en temel beceri olarak değerlendirilmektedir. Bu açıdan bakıldığında ise iletişim, insanın varlık sürdürme biçiminin bir ürünüdür. Ayrıca varlık sürdürme biçiminde meydana gelen her türlü gelişmeden ve değişikliklerden kolayca etkilenen bir olgudur. Diğer bir deyişle, iletişim insana özgü bir olgudur.

Günümüzde iletişim olgusuna gereken önemin verilmediği görülmektedir. Birbirini anlamayan ya da anlama için çaba göstermeyen bireylerin arasındaki uzaklıklar, yeryüzündeki tüm uzaklıklardan çok daha fazladır. Güvercinle haber uçurma, dumanla mesajlaşmaların yerini uydu bağlantılarına ve internet haberleşmelerine bıraktığı çağımızda, iletişimsizlik problemi modern insanın sorunu olarak dikkat çekmektedir.
İletişim bir organizmanın ürettiği başka organizmalar için anlamlı olan ve böylelikle davranışlarını etkileyen sinyallerden oluşur.1 Yetişkinler en çok konuşma yoluyla iletişim kurarlar ancak jestler, yüz ifadeleri, duruşlar ve ses tonu da mesajın iletilmesinde etkendir.2 İletişimsel beceriler sözel ve sözel olmayan becerileri kapsamaktadır. Sosyal iletişimle birlikte yaşanan deneyimler insan ilişkilerinde ve duygu alışverişindeki zenginliği arttırır. Sosyal ortamlarda uygun davranış tarzı öğrenilir ve taklit yoluyla sosyal davranışların öğrenilmesi devam eder.

İletişim becerisi, “kişinin gönderdiği mesajları doğru bir biçimde kodlaması ve iletmesi, aldığı mesajları hatasız biçimde anlamlandırmasına yarayan etkili tepki verme ve etkin dinleme becerilerinin tümüdür”3 şeklinde tanımlanmaktadır.
İletişim becerileri ve sosyal iletişimdeki kısıtlılık; ilişki kuramama, uygunsuz sosyal ilişki, sosyal izolasyon, jest ve mimiklerin anormal kullanımı, başka insanların tepkilerini anlamama, başka insanlarla ilgilerini ve deneyimlerini paylaşmama şeklinde kendini göstermektedir.4

İletişim becerisi, insanın ruhi dengesinin kurulmasında; huzurlu, mutlu, sağlıklı ve başarılı bir hayat sürmesinde en önemli etkenlerden birisidir. Gerçek iletişim; duygu, düşünce ve davranış uyumu ile sağlanabilmektedir. İletişimin gerçek boyutu yüzeysel ilişkilerde değil derinliklerde gizlidir. Ruhumuzdaki, gönlümüzdeki o derinliğe inilemediği için yalnızca dille kurulmaya çalışılan iletişim, sığ ve yetersiz kalmaktadır. Düşünmeden konuşan, yalnızca söz söyleyen ama yaşayıp uygulamayan bir anlayış iletişimde geçerliliğini yitirmiştir.

Doğallığın yerini yapaylığa, gerçek olanın yerini sanala bıraktığı günümüzde, yaşanan hızlı değişim ve dönüşüm bireyi toplum içinde yalnızlaştırmakta ve yabancılaştırmaktadır. Kendisine, çevresine ve içinde yaşadığı topluma yabancılaşan insan, iletişim teknolojilerini kullanmasına rağmen, insan iletişimindeki temel öğeleri öğrenip doğru uygulayamadığı için ilişkilerini sağlıklı yürütememekte; kendisiyle, insanlarla ve çevresiyle çeşitli çatışmalar, acılar, anlaşmazlıklar yaşamaktadır. Okumayan, kendini geliştirme yönünde çaba göstermeyen, dinlemeyen, iletişim becerilerini öğrenmeyen bireylerden, sağlıklı ilişkiler geliştirmesini beklemek pek de mümkün görünmemektedir.

İletişim doğumdan ölüme öğrenilen, bireyi şekillendiren temel yaşam becerilerindendir. İletişim kurma yeteneği ne kadar iyi ise, kişisel mutluluk o oranda artmakta, tersi durumda ise iletişim kopuklukları, çatışmalar, anlaşılma problemleri ortaya çıkmaktadır. İçinde bulunduğumuz teknoloji ağırlıklı bilgi toplumunda bireylerin bu becerilerini geliştirmeleri, sağlıklı ilişkiler kurulması adına önem taşımaktadır.

⦁ İletişim; bilginin, fikirlerin, duyguların, becerilerin, simgeler kullanılarak iletilmesidir.

⦁ İletişim duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her yolla başkalarına aktarılmasıdır.

⦁ İletişim; duyguların, düşüncelerin, kültür, bilgi, becerileri ve kültürel değerlerin aktarılması ve paylaşılması sürecidir.

⦁ İletişim bilgi alışverişi, karşılıklı ileti aktarımı, iletim eyleminin çift yönlü görünümü, bir taraftan öbür tarafa bir bilginin, bir duygunun, bir düşüncenin aktarımıdır.

⦁ İletişim, bir paylaşmadır. İnsanın duygularını, düşüncelerini, bilgi ve becerilerini başkalarıyla paylaşabilmesi ve anlatabilmesi iletişim yolu ile olur. İletişim, insanların bir arada yaşamasının ve sosyal bir varlık olmasının gereğidir. Bireylerin birbirleriyle ilişkilerinin gücü, iletişim yeterliği ve iletişim kurmadaki başarısı ile doğrudan ilişkilidir.
Toplum içindeki bireylerin birbirleri ile sağlıklı ilişkiler kurması, o toplumu meydana getiren bireylerin iyi ilişki kurma konusundaki ilkeleri, iletişimi engelleyen ve kolaylaştıran unsurları bilmelerine ve yaşamlarında uygun zaman ve yerde kullanmalarına bağlıdır. Bu sayede bireyler arasında oluşabilecek gerginlik ve çatışmalar azalacak, daha sağlıklı ilişkilerin yolu açılacaktır.

İletişim konusunda çalışmak bize aşağıda sıralanan faydaları sağlar.

⦁ İletişim çalışmak kendi kendinize bakışınızı geliştirir: İnsanların kendisi hakkındaki bilgisi iletişim deneyimleri sonucu olgunlaşır. İnsanların kendilerine ilişkin algıları, farkındalıkları, öz yeterlikleri, vb. iletişim sürecindeki deneyimleri ile gelişir ve olgunlaşır.

⦁ İletişim çalışmak diğer insanların size bakışını iyileştirir: İletişim konusunda çalışarak ya da okuma yaparak nasıl etkili iletişim kuracağınızı öğrenirsiniz. Diğer insanlar üzerinde olumlu bakış açısı elde etmenizi sağlayacak davranışların belirli düzeylerde nasıl kontrol edilebileceğini öğrenir ve bu olumlu izlenimleri sürdürerek hedefinize ulaşırsınız. Genellikle insanlar zaten iyi iletişim kuran insanlarla iletişim kurmaktan hoşlanırlar.

⦁ İletişim çalışmak insan ilişkileri hakkında bildiklerinizin artmasını sağlar: İletişim alanı insanların birbirleriyle nasıl ilişki kurduklarını ve verili duruma uygun iletişim biçiminin ne olacağı hakkındaki bilgileri öğrenmemizi sağlar.

⦁ İletişim çalışarak önemli yaşam becerilerini öğrenebiliriz: İletişim çalışmak, herkesin hayatının belirli bir noktasında kullanacağı önemli becerileri öğrenmeyi sağlar. Bu becerilere eleştirel düşünme, sorun çözme, karar verme, çatışmaları çözme, medya okuryazarlığı, konuşma becerileri gibi birçok beceri örnek olarak verilebilir.

⦁ İletişim çalışmak mesleki yaşantınızda başarılı olmanıza yardımcı olur: Alanda birçok farklı iş dalında çalışan uzmanlar iletişim becerilerinin iş yaşamında ne kadar önemli olduğunu vurgulayan ifadeler kullanmakta ve yazılar yazmaktadırlar. Hatta isim yapmış okullardaki öğrencileri istihdam eden şirketlerin adaylarda aradığı ayırt edici özellik onların fizik ya da finanstaki sıkı bilgileri değil de onların sahip oldukları iletişim becerileridir. Yöneticilere yapılmış düzinelerce anket göstermektedir ki, yöneticilerin üniversite öğrencilerinde aradıkları en önemli beceri sözlü ve yazılı iletişimle ilgilidir.
   

6. İletişim çalışmak gittikçe farklılaşan dünyada dolaşabilmenize yardımcı olur: Temel iletişim kavramları konusunda bir kavrayış geliştirmeniz ve bu kavramların günlük etkileşimlerde nasıl uygulandığını öğrenmeniz dile ve kültüre bağlı engelleri aşmanıza ve dünyanın her yerinde iletişim konusunda donanımlı olmanıza yardımcı olur.
İletişim bir paylaşma eylemidir. İletişim kurmada kişisel özelliklerimiz, kültürel yapımız, değer ve tutumlarımız etkilidir. Birbirimizi anlama çabasında empatik tutum ve davranışı, demokratik ilişkileri kurmak zorunluluk taşımaktadır. Bunu gerçekleştirmediğimiz taktirde iletişim sorunlarının, çatışmaların, anlaşmazlıkların yaşanması kaçınılmaz olacaktır. Sahip olduğumuz parmaklarımızın ucundaki dünyadan başımızı kaldırıp, “Beni anlamıyorlar” diye söylenmekten vazgeçip, doğrudan iletişim kurabilen, bir fincan kahveyi, bir yemeği, bir filmi ya da duyguları, acıyı, sevinci paylaşmayı bilen bireyler olmadıkça, etkili iletişim kurma becerisine sahip olmamız mümkün olmayacaktır.5

İletişim becerisine sahip kişiler, iletişim kurarken muhatabına saygıyı ve empatiyi esas alır, etkin dinleme tarzını benimser, ilişkilerinde dürüst ve şeffaf davranır, kendi haklarının yanında başkalarının haklarını da korumaya özen gösterirler. İletişim becerilerine sahip olmak bireylere aile içi, esler arası ve ebeveyn çocuk arası ilişkilerde; eğitim, is ve meslek alanlarındaki etkileşimlerde; sosyal hayat ve arkadaşlık ilişkilerinde sağlıklı, uzun süreli ve doyurucu ilişkilerin geliştirilmesini sağlama yönünde olumlu katkılar sağlar. İletişim sürecinde yer alan kişilerin iletişim becerisindeki yetersizlikleri, etkili iletişimin kurulup sürdürülmesinde çok ciddi engeller oluşturmaktadır.
İletişim, insanın varlık sürdürme biçiminin bir ürünüdür. İletişim, insanın varlık sürdürme biçiminde meydana gelen her türlü gelişmeden kolayca etkilenen bir olgudur. İletişim insana özgüdür. Çevremizle kurduğumuz iletişim bizim ruh sağlığımıza olumlu veya olumsuz yönde tesir eder. Başarılı ve mutlu olmanın yolu iletişimin ne olduğunu, önemini ve iletişim becerilerini iyi bilmekten ve onları etkin bir şekilde kullanmaktan geçer.

İletişim becerilerini bilmek onları bilinçli kullanmak için gereklidir. Aynı biçimde iletişim engellerini tanımak da iletişim kazalarını önler.

İletişim becerisine sahip kişiler, iletişim kurarken muhatabına saygıyı ve empatiyi esas alır, etkin dinleme tarzını benimser, ilişkilerinde dürüst ve şeffaf davranır, kendi haklarının yanında başkalarının haklarını da korumaya özen gösterirler. İletişim becerilerine sahip olmak bireylere aile içi, esler arası ve ebeveyn çocuk arası ilişkilerde; eğitim, is ve meslek alanlarındaki etkileşimlerde; sosyal hayat ve arkadaşlık ilişkilerinde sağlıklı, uzun süreli ve doyurucu ilişkilerin geliştirilmesini sağlama yönünde olumlu katkılar sağlar. İletişim sürecinde yer alan kişilerin iletişim becerisindeki yetersizlikleri, etkili iletişimin kurulup sürdürülmesinde çok ciddi engeller oluşturmaktadır. İleti oluşturmanın gerektirdiği asgari becerilere başka bir ifade ile anlam, algı, iletişim ortamı, alıcının kimlik, kişiliği, iletişimde kullanılacak araçlar ve iletişimin doğuracağı muhtemel sonuçlar konusunda yeterli bilgi, beceri ve tecrübeye sahip olmamak, bireylerin etkili iletişim kurmalarını zorlaştırdığı gibi, çeşitli çatışmaları da beraberinde getirebilmektedir.

Etkili bir iletişim için ön yargısız bir bakış açısı, mutlu ve huzurlu yaşama azmi, başarılı olma gayreti ilk adım olabilir. Çevremizle içten ve dürüstçe iletişim kurmak, olumlu davranmak ve sonuçlarını zamana bırakmak. Zaman zaman da tarafsız bir şekilde kendimizi değerlendirmek, iç kontrolümüzü hep sürdürmek.
İşin özü şudur ki işe karşımızdaki insanları düzeltmekle değil, kendimize çekidüzen vermekle başlamalıyız. Her şey bizde gizlidir. Sebep ve sonuçlar da bizdedir. Sebep ve sonuçları başkalarında, başka yerlerde aramak, zafiyet alametidir.
⦁ Morgan, C.T., 1998

⦁ Webber ve Scheuermann, 2008

⦁ Deniz 2003: 8

⦁ Mukaddes, 2013

⦁ Seçil UTMA ISSN:2148-9963

⦁ Müjdat GÖKÇE / İletişim Notları Mevsimler Kitap-2018


    Yazımızı Paylaşın;